Voel jij na het lezen van deze vragen en antwoorden nog onduidelijkheid of een andere vraag opkomen voel je vrij om deze te stellen.
Wat kan een opstelling voor mij betekenen?
Een opstelling (of het nu gaat om een familieopstelling, organisatieopstelling of een ander systeem) is een krachtige methode om onzichtbare patronen in je leven zichtbaar te maken. Een opstelling is vooral waardevol als je het gevoel hebt dat je rationeel wel begrijpt waar je probleem zit, maar het gevoelsmatig niet verandert. Het spreekt de laag aan onder het denken.
Wat is een vraagsteller/inbrenger?
De vraagsteller is de persoon die een concreet probleem uit de dagelijkse praktijk wil onderzoeken. Je begint met het benoemen van een feitelijk doel of een belemmering waar je tegenaan loopt. In plaats van er alleen over te praten, maak je de situatie zichtbaar door mensen in de ruimte te plaatsen. Deze mensen representeren jouw familieleden, collega’s of elementen van je probleem. Als vraagsteller bepaal jij de beginposities op basis van je eigen innerlijke beeld van de situatie. Zodra de opstelling staat, neem je fysiek afstand om als waarnemer naar het geheel te kijken. Je ziet dan patronen en verhoudingen die normaal gesproken onzichtbaar blijven in je hoofd. De begeleider stelt vragen aan de representanten, waardoor jij informatie krijgt over de onderliggende dynamiek.
Wat is een representant en wat moet je kunnen?
In een opstelling brengt iemand (de ‘vraagsteller’) een thema in. Dit kan een blokkade zijn, een familiepatroon of een diep verlangen. Een representant is iemand die door de vraagsteller wordt gevraagd om de plek in te nemen van een specifiek persoon, een emotie of zelfs een abstract element.
Zodra je als representant op die plek gaat staan, gebeurt er iets wonderlijks wat we het wetende veld noemen. Zonder dat je de persoon in kwestie kent, begin je gevoelens, fysieke sensaties of impulsen te ervaren die bij die plek horen. Je wordt een tijdelijke spiegel voor een groter geheel.
Het mooie is: je hoeft er niets voor te kunnen. Het is geen acteren. Je hoeft alleen maar aanwezig te zijn en te luisteren naar wat je lichaam je vertelt.
Waarom deze rol zo liefdevol is (en jij er zelf heel veel aan hebt)?
Dienstbaarheid zonder oordeel: Als representant leen je jouw lichaam en ziel even uit aan het verhaal van een ander. Je bent er puur om de waarheid zichtbaar te maken, zodat de ander kan helen.
Verbinding voorbij woorden: Het laat zien dat we als mensen veel minder “los” van elkaar staan dan we denken. We kunnen elkaars pijn en liefde voelen, simpelweg door bereid te zijn om op die plek te gaan staan.
Heling voor iedereen: Vaak ontdek je als representant dat de rol die je krijgt, ook iets raakt in jouw eigen leven. Terwijl je de ander helpt een knoop te ontwarren, valt er bij jezelf vaak ook een puzzelstukje op zijn plek.
Hoe kan een totaal vreemde voor mij voelen wat iemand uit mijn systeem voelt?
Dit is het meest “mysterieuze” of voor sommige mensen “wazige” deel van het werk. In de psychologie en systemisch werk wordt dit vaak het het wetende veld genoemd. Representanten krijgen toegang tot informatie en gevoelens van de persoon voor wie ze staan, zonder dat ze diegene kennen. Hoewel de wetenschap hier nog volop naar kijkt (denk aan spiegelneuronen), is de praktijkervaring dat het verbazingwekkend kloppend is. Ook dit is lastig uit leggen, dat mag je ervaren zowel als vraagsteller als als representant.
Moet mijn hele familie aanwezig zijn?
Nee, absoluut niet. Dat is een van de grootste misverstanden. Je werkt aan jouw innerlijke beeld van de familie. De representanten nemen de plek in van je familieleden. Het effect van de opstelling werkt vaak wel door op het hele systeem, ook op de mensen die er niet bij waren. Dat is lastig uitleggen, dat mag je ervaren.
Wat voor soort vragen kun je stellen?
Je kunt eigenlijk alles inbrengen waar je in het dagelijks leven tegenaan loopt. Veelvoorkomende thema’s zijn: Terugkerende patronen, fysieke klachten, werkgerelateerd of emotionele blokkades.
“Waarom trek ik altijd hetzelfde type partner aan?”
“Wat wil deze chronische vermoeidheid mij vertellen?”
“Waarom voel ik me nooit gezien door mijn leidinggevende?”
“Waar komt dit diepe gevoel van schuld vandaan?”
Het mooie aan een zoektocht naar antwoorden is dat de weg zich vaak pas vormt terwijl je hem bewandelt. Je geeft je op als vraagsteller en de vraag wordt helderder. Je hoeft de bestemming nog niet scherp te hebben, want het proces van verheldering komt vanzelf in beweging zodra je de eerste stap zet. Vertrouw er dus op dat de intentie om te vragen al voldoende is; de rest ontvouwt zich in ons gesprek. Samen komen we tot een vraag en een richting.
Is één sessie genoeg?
Ik las ooit dit: “Een opstelling is als het planten van een kostbaar zaadje in de diepe lagen van je systeem. Het heeft geen zin om aan de kiem te trekken; het proces ontvouwt zich in zijn eigen, natuurlijke tempo. Terwijl de rust weerkeert, zoeken de wortels hun weg naar de waarheid. Soms heeft de grond weken of maanden nodig om de nieuwe beweging volledig in zich op te nemen. Het is geen snelle oplossing voor de buitenwereld, maar een diepgaande heling van binnenuit. Je komt terug wanneer jouw innerlijke tuin vraagt om nieuwe voeding, niet omdat het ‘moet’, maar omdat je hart er klaar voor is.”
Kortom: Een opstelling zet een proces in gang dat soms weken of maanden nodig heeft om “te landen”. Het is geen symptoombestrijding of quickfix, maar het aanpakken van de wortel. Soms is er na een tijdje een vervolgvraag, maar het is geen wekelijkse therapie.